اكبر منتجبی :در گرماگرم دعوت از سیدمحمد خاتمی رییس‌جمهور پیشین برای شركت در رقابت‌های دوره دهم ریاست‌جمهوری، محمدرضا عارف كه پیشتر نامزدی خود را اعلام كرده بود، ستادهای تبلیغاتی خود را راه‌اندازی كرد و مشغول فعالیت شد. این در حالی است كه دو تن دیگر از اعضای بلندپایه بنیاد باران نیز در این راه با او همقدم شدند و ریاست ستادهای عارف را بر عهده گرفتند. مرتضی حاجی و احمد مسجدجامعی كه یكی وزیر سابق آموزش و پرورش و رئیس انجمن اصلاحات است و دیگری وزیر سابق ارشاد و عضو شورای شهر تهران، دست در دست محمدرضا عارف، مثلث جدیدی را در جبهه اصلاحات شكل داده‌اند كه می‌تواند تعبیری باشد از عدم حضور سیدمحمد خاتمی در انتخابات دوره بعد. اگرچه آنها با این تحلیل كه اگر خاتمی بیاید، این ستادها در اختیار او قرار خواهند گرفت، كار خود را آغاز كرده‌اند اما كیست كه نداند در یك ستاد و برنامه‌های آن، برای این نامزد یا آن نامزد چه تفاوت‌هایی در اجرا وجود دارد. خصوصاً نامزدی مانند خاتمی كه نیاز به تبلیغات ندارد و نامزدی مانند عارف كه باید بیشترین سرمایه‌گذاری روی او انجام شود تا بلكه مردم دور دست ایران‌زمین نیز او را بشناسند و بپسندند. بدین‌ترتیب به نظر می‌رسد اولین علایم عدم حضور خاتمی در انتخابات توسط حلقه عارف، نمایان شد. گرچه هنوز برای تصمیم‌گیری زود است.

امّا در كنار این اتفاقات، مسایل دیگری نیز در جبهه اصلاحات در حال رخ دادن است، مسایلی كه البته ریشه در گذشته نیز دارد و پای انتخابات مجلس هشتم را نیز به میان می‌كشد خصوصاً بسته‌ای كه حزب اعتماد ملی به سیدمحمد خاتمی پیشنهاد كرد و او پذیرفت امّا سران اصلاح‌طلب، به‌رغم وعده اولیه خاتمی از انجام آن سرباز زدند. در آن انتخابات، هرچه اصولگرایان به سوی چند پارگی قدم برمی‌داشتند، اصلاح‌طلبان منسجم می‌شدند، انسجامی كه البته حاصل تلاش افراد پشت پرده‌ای مانند زنده‌یاد احمد بورقانی بود كه توانسته بود با خلوص نفس كار بزرگی را به سرانجام برساند. در آن روزها، بحث اول اصلاح‌طلبان این بود كه آقای كروبی و حزب اعتماد ملی باید لیست اصلاح‌طلبان را بپذیرند امّا سران اعتماد ملی، از جایگاه یك حزب سیاسی و با پشتوانه رای انتخاباتی مهدی كروبی، این نوع پدرخواندگی را رد می‌كردند ولی افزودند كه خود لیست جداگانه می‌دهند. مصاحبه‌های گاه‌ به گاه دبیركل حزب اعتماد ملی كه از ناكامی‌های گذشته و نقد نسبت به مجاهدین انقلاب و مشاركت در مجلس ششم سخن می‌گفت نیز، مضاعف شده بود. با این‌حال تلاش‌ها معطوف به همگرایی اصلاح‌طلبان بود. به همین دلیل بود كه مهدی كروبی بسته پیشنهادی خود را با دو مامور ویژه به جماران و نزد سیدمحمد خاتمی فرستاد. مهدی كروبی در آن بسته، دو سطح ائتلاف را به خاتمی پیشنهاد كرد و قبل از این كه خاتمی جواب مثبت را بدهد، برای نشان دادن حسن نیت، قدم اول را برداشت. سطح اول، اعلام عمومی از طریق دبیركل حزب اعتماد ملی مبنی بر ائتلاف 80 درصدی یا «یاران خاتمی» بود. به همین دلیل نیز مهدی كروبی رسماً اعلام كرد كه با دیگر اصلاح‌طلبان ائتلاف می‌كند و به نگرانی‌های موجود پایان می‌دهد. سطح دوم ائتلاف، یك پیشنهاد بود، پیشنهادی از سوی اعتماد ملی به شخص خاتمی و گرفتن قول از او به عنوان ضمانت اجرایی كار. به همین دلیل اسماعیل گرامی‌مقدم و سیدرضا نوروززاده از سوی مهدی كروبی مأمور می‌شوند پیشنهادهای كروبی را به خاتمی برسانند كه البته خاتمی در ابتدای امر سه بار از گرامی‌مقدم می‌پرسد شما واقعاً از طرف آقای كروبی آمده‌اید و بعد كه هر سه بار جواب مثبت می‌گیرد، نامه را مطالعه می‌كند، خرسند می‌شود و نامه كروبی را حاوی پیشنهاد ارزنده‌ای می‌خواند و سپس قول اجرای آن را می‌دهد. مفادنامه چیز پنهانی نبود. قرار شد نام تعدادی از «لیست یاران خاتمی» خصوصاً محمد صدر كه نامزد مشاركت و مجاهدین انقلاب بود، در لیست اعتماد ملی قرار بگیرند و متقابلاً اعضای مشخص، همچون رسول منتجب‌نیا قائم‌مقام اعتمادملی، در لیست «یاران خاتمی» قرار بگیرند. در كنار قولی كه خاتمی داده بود و همراه با اعلام عمومی كروبی مبنی بر ائتلاف بیش از 80 درصدی، همه چیز به یك پایان خوش نزدیك می‌شد. ضمن آن‌كه خبر می‌رسید مثلث خاتمی، كروبی، هاشمی نیز تشكیل شده و تلاش‌ها به سوی ائتلاف صددرصدی است. امّا به رغم آن وعده خوبان، نیروهای حامی سیدمحمد خاتمی كه هدایت‌كننده لیست «یاران خاتمی» بودند، به وعده خاتمی وقعی ننهادند؛ یا آنها ـ‌مشاركت و مجاهدین‌ـ قول و ضمانت خاتمی را لازم‌الاجرا ندانستند. چنین بود كه وقتی لیست‌ها منتشر شد، در لیست اعتماد ملی، نام محمد صدر به چشم می‌خورد امّا در لیست «یاران خاتمی» چهار نفر از اعضای اعتماد ملی، خصوصاً رسول منتجب‌نیا حذف شدند. رایزنی‌های پس‌پرده نیز جواب نداد و كسانی كه در ستاد خاتمی لیست را بستند گردنی به نشانه اشتباه كج نكردند و صراحتاً ابراز كردند كه منتجب‌نیا را به دلیل گفتمانی كه داشت در لیست نگذشته‌اند. چشم فرو بستن بر واقعیت در ستاد انتخاباتی اصلاح‌طلبان برای برخی، آنچنان بود كه اگر هر چهره ناآشنایی را به خلق معرفی كنند و نام سید محمد خاتمی را نیز بر بالای آن بگذارند، رای مردم را می‌گیرند. به همین دلیل اعتماد ملی، خصوصاً پس از اعلام آرای انتخابات مجلس هشتم، راه خود را آرام‌آرام از مشاركت و سازمان مجاهدین انقلاب جدا كرد تا به امروز رسید كه می‌گویند در انتخابات ریاست‌جمهوری سال آینده نامزد حزبی معرفی می‌كنیم. بخشی از این اتفاقات در جلسه اخیری كه دكتر نجفی با فعالین سیاسی داشت از سوی اسماعیل گرامی مقدم خطاب به مصطفی تاج‌زاده بیان شد.

اكنون كه چندین ماه از آن اتفاقات می‌گذرد، هنوز جای زخم نمایان است. هم برای اعتماد ملی و هم برای دیگر اصلاح‌طلبان. شاید از همین‌رو است كه سه‌شنبه هفته گذشته، در جلسه ستاد ائتلاف اصلاح‌طلبان كه با محوریت مجمع روحانیون و سیدمحمد خوئینی‌ها برگزار شد، پس از چند جلسه غیبت، نماینده حزب اعتماد ملی در جلسات حاضر شد. جلسه‌ای كه البته نه تنها برای اعتماد ملی، بلكه برای كارگزاران نیز حاصلی جز طعنه نداشت. بدین قرار كه یك بزرگی به شوخی و طعنه به گرامی‌مقدم گفت كه وقتی قرار است كاندیدای حزبی بدهید یا كارگزاران وقتی به دنبال آقای ناطق‌نوری و دولت وحدت ملی است، چگونه در جلسه اصلاح‌طلبان حضور می یابند؟ كه البته غلامحسین كرباسچی در مقام پاسخگویی برمی‌آید و یادآور می‌شود كه برخی دیگر نیز – مشخصاً بهزاد نبوی – گفته‌اند: «یا خاتمی یا هیچ كس» و این جمله نیز با برگزاری همین جلسه و ائتلاف منافات دارد. ضمن آن كه كارگزاران نیز اولا و بالذات به دنبال ریاست‌جمهوری آقای ناطق‌نوری نیست. اگر حرفی نیز زده شده و پیشنهادی ارائه گردیده، عده‌ای در همین جلسه آن را به اشتباه دریافت كرده‌ و رفته‌اند بیرون جار زده‌اند كه كارگزاران به دنبال ریاست‌جمهوری ناطق‌نوری است. با این پاسخ، البته محمد سلامتی گزینه «یا خاتمی یا هیچ‌كس» را رد كرد و گفت كه بهزاد نبوی چنین حرفی نزده و سازمان مجاهدین انقلاب نیز به دنبال این موضوع نیست. بدین‌ترتیب آن جلسه، در محور دیگری ادامه یافت و سخن‌ها به آن سمت‌وسو رفت. گرچه همچنان نام خاتمی مطرح بود.

در كنار مطرح بودن نام سیدمحمد خاتمی البته دیدارهایی نیز با وی انجام می‌شود كه در تمام آن دیدارها، خاتمی یادآور فشاری كه برای شركت او در انتخابات است، می‌شود. ولی قید می‌كند كه حاضر نیست مجدداً كاندیدای ریاست‌جمهوری شود. یكی از خبرنگاران كه اخیراً با او دیدار كرده و از او خواسته بود كه تحت فشار دیگران قرار نگیرد و تصمیم شخصی بگیرد، روایت می‌كرد كه خاتمی نیز گفته بود كشور در این سه سال آنچنان مشكلات ریز و درشتی را از سر گذرانده و عوارض آنها برجای مانده كه هركس رئیس‌جمهور بعدی باشد، روزهای بسیار سختی خواهد داشت، روزهایی كه معلوم نیست پایان خوشی داشته باشد و او – خاتمی – حاضر نیست چنین كسی باشد و آبروی خود را به علت مشكلات بر جای مانده از دیگران، از بین ببرد. شاید چنین روایت‌هایی در دفتر آقای خاتمی، فراوان باشد كه محمدرضا عارف به این نتیجه رسیده ستادهای خود را زودتر راه‌اندازی كند. كسی چه می‌داند.